Η Αγία Υπομονή, κατά κόσμον Ελένη Δραγάση, και αργότερα, ως σύζυγος του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου, «Ελένη η εν Χριστώ τω Θεώ Αυγούστα και Αυτοκρατόρισσα των Ρωμαίων η Παλαιολογίνα», ήταν κόρη του Κωνσταντίνου Δραγάση Ντεγιάνοβιτς, 5ου απογόνου του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου, ο οποίος σκοτώθηκε το 1395 στη μάχη του Ρόβινε της Ρουμανίας.
Παντρεύθηκε το 1392 τον Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγο με τον οποίο απέκτησαν εννιά παιδιά, όμως το 1399 έχασαν τρία από επιδημία (τον Μιχαήλ γεν. το 1398 και δύο κόρες). Τα έξι που επέζησαν ήταν όλα αγόρια. Ο μεγαλύτερος Ιωάννης Η΄ (γεν. 1392) έγινε Αυτοκράτορας, ο Θεόδωρος Β΄ Παλαιολόγος (γεν. 1396) Δεσπότης του Μυστρά, ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος (γεν. το 1400) Δεσπότης της Θεσσαλονίκης, ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ (γεν. 1405) Αυτοκράτορας, ο Δημήτριος Β΄ Παλαιολόγος (γεν. 1407) επίσης Δεσπότης του Μυστρά και ο μικρότερος Θωμάς Παλαιολόγος (γεν. 1409) Δεσπότης του Μωρέως, διοικώντας την Πάτρα.
Η Ελένη – Αγία Υπομονή απεδείχθη εξαιρετικός άνθρωπος που συγκέντρωνε πολλές και μεγάλες αρετές, και ψυχική δύναμι. Έδειξε ότι είχε απόλυτη συναίσθησι τόσο της θέσεώς Της και των περιστάσεων, όσο και του ρόλου που αυτές Τής υπαγόρευαν, σε όλα τα επίπεδα. Αγαπούσε τον Λαό. Ήταν η μεγάλη Μάννα, που ο καθένας μπορούσε να προστρέξη. Συμμεριζόταν τις αγωνίες του και ανησυχίες του ενώπιον των φοβερών εθνικών κινδύνων και προσπαθούσε πάντοτε με την προσευχή, με την πραότητά Της και με τα γλυκά και παρηγορητικά Της λόγια να τον ενισχύση, ως γυναίκα και Αυτοκράτειρα! Κατά τον φιλόσοφο Γεώργιο Γεμιστό τον αποκαλούμενο Πλήθωνα, διακρινόταν γιά την σωφροσύνη Της και την δικαιοσύνη Της. Με τα καλλίτερα λόγια Τήν περιγράφει και ο ιστορικός Γεώργιος Φραντζής!
Ο σύζυγός Της Μανουήλ Β΄ λίγο πριν πεθάνη έγινε, το 1425, Μοναχός με το όνομα Ματθαίος. Μετά τον θάνατό του έγινε και η Ίδια Μοναχή εις την Ιερά Μονή της Κυρά- Μάρθας εις την Κωνσταντινούπολι, παίρνοντας το όνομα Υπομονή. Ήταν μία Μοναχή σαν όλες τις άλλες και, ακόμη και αν ήταν Αυτοκράτειρα, έκανε όλα τα διακονήματα εις το Μοναστήρι. Ωστόσο πολλοί την συμβουλεύονταν και ιδιαίτερα οι υιοί Της!
Βοήθησε να ιδρυθή ο οίκος ευγηρίας «η ελπίδα των απελπισμένων» στο Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου της Πέτρας, όπου εκεί φυλασσόταν το Σκήνωμα του Αγίου Παταπίου.
Όταν το 1448 πέθανε ο μεγαλύτερος υιός Της, ο Αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄, η διαδοχή του έγινε αντικείμενο συγκρούσεως ανάμεσα στον μεγαλύτερο εν ζωή Κωνσταντίνο ΙΑ΄ και τον φιλόδοξο αλλά επαρμένο και φιλότουρκο Δημήτριο Β΄. Η σοφή Μητέρα, που ήξερε ότι ο Κωνσταντίνος ήταν πιό άξιος, συγκράτησε τον Δημήτριο, που έσπευσε πρώτος στην Κωνσταντινούπολι, και μεσολάβησε γιά την ομαλή διαδοχή του Κωνσταντίνου, πείθοντας ακόμη και τον Σουλτάνο Μουράτ Β΄ να τον αποδεχθή. Έτσι ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ ανέλαβε Αυτοκράτορας την ημέρα των Θεοφανείων του 1449 εις τον Μυστρά.
Η Αγία Υπομονή, εκοιμήθη εις τας 13 Μαρτίου του 1450, τρία χρόνια πριν, η Κωνσταντινούπολις Πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας, πέση εις τα χέρια των Οθωμανών Τούρκων, έπειτα από μακρά πολιορκία... Εις την Άλωσι της Κωνσταντινουπόλεως ο υιός Της Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος εφονεύθη στη μάχη!!
Η «Αγία Δέσποινα», όπως την ονομάζει ο Γεώργιος Φραντζής, συνέδεσε την έννοια του Μοναχικού Της ονόματος (Υπομονή) με τον τρόπον αντιμετωπίσεως και των ευτυχών στιγμών και των απείρων δυσκολιών της όλης ζωής Της. Υπομονήν κατά βίον, πράξιν και Μοναχικόν όνομα!! «Τη υπομονή αυτής εκτήσατο την ψυχήν αυτής»!!
Η Αυτοκράτειρα Ελένη- Αγία Υπομονή, ετάφη εις την Ιερά Μονή Παντοκράτορoς Χριστού εις την Κωνσταντινούπολι, όπου ετάφησαν ο σύζυγός Της Μανουήλ Β΄ και τα τρία από τα τέκνα Της (εκ των οποίων τα δύο έγιναν Μοναχοί)!!
εις τας 13 Μαρτίου και 29 Μαΐου εκάστου έτους!!
Α π ο λ υ τ ί κ ι ο ν
«Τήν κλεινήν Βασιλίδα ἐγκωμιάσωμεν,
Ὑπομονήν τήν Ὁσίαν,
Περιστεράν εὐλαβῆ ἐκ τοῦ κόσμου
πετασθεῖσαν τῆς συγχύσεως,
πρός τάς Σκηνάς τοῦ Οὐρανοῦ,
ἐν ἀγάπῃ ἀκλινεῖ,
ἀσκήσει καί ταπεινώσει βοῶντεςׄׄׄ,
Μῆτερ, λιταῖς Σου θραῦσον ἡμῶν
τῆς ἁμαρτίας δεσμούς»!!!
