Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Χρυσολεοντίσσης, ευρίσκεται στο κεντρικό τμήμα της νήσου Αίγινας, στο μέσο κατάφυτης κοιλάδας, σε υψόμετρο 338 μέτρα. Απέχει 9 χλμ. νοτιοανατολικά από την έδρα του νησιού, ενώ βόρεια και στο 1 χλμ. περίπου είναι το Προσκύνημα του Αγίου Νεκταρίου.
Σύμφωνα με την σεβαστή παράδοσι η Ι. Μονή, αρχικά είχε κτισθή κοντά εις το παραθαλάσσιο χωριό Λεόντιον. Μετά όμως από τρείς αλεπαλλήλους καταστροφάς, από μέρους πειρατών, απεφάσισαν οι τότε Πατέρες της Ι. Μονής, να την μεταφέρουν υψηλά σε βουνό γιά να μη την βλέπουν ή και φθάνουν γρήγορα οι πειραταί. Η νέα πλέον Ι. Μονή απεφασίσθη να κτισθή πλησίον της περιοχής εις την οποίαν τώρα ευρίσκεται η Ι. Μονή Παναγίας Χρυσολεοντίσσης και σε απόστασι περίπου 10 λεπτών. Κατά την ανοικοδόμησιν της νέας Ι. Μονής συνέβη το εξής θαυμαστό και παράδοξο γεγονός. Τα διάφορα εργαλεία τα οποία άφηναν οι κτίσται εις τον χώρον της ανεγέρσεως, το πρωΐ δεν τα εύρισκαν εκεί, αλλά εις την θέσιν εις την οποίαν ευρίσκεται τώρα η ήδη υπάρχουσα Ι. Μονή, ανεργεθείσα κατά τα έτη 1600-1614. Το θαύμα αυτὸ επανελήφθη τρείς φοράς οπότε εννόησαν οι Πατέρες και οι κτίσται ότι Θέλημα της Υπεραγίας Θεοτόκου ήτο να κτισθή το Μοναστήρι εις την σημερινήν του τοποθεσίαν. Εις την πρώτην τοποθεσίαν έκτισαν ένα μικρό Εκκλησάκι επ᾿ ονόματι του Αγίου Λεοντίου, το οποίον σώζεται μέχρι σήμερον!
Η Ι. Μονή της Παναγίας της Χρυσολεοντίσσης, στην περίοδο της Επαναστάσεως του 1821 συμμετείχε ενεργά! Μετά την απελευθέρωσι ήταν από τις Ι. Μονές που διατηρήθηκαν, μάλιστα σε αυτή προσαρτήθηκε ως Μετόχι η διαλυμένη τότε Ι. Μονή Φανερωμένης της Σαλαμίνας. Η Ι. Μονή έχει συνδεθή με την προσωπικότητα του Αγίου Νεκταρίου, που την επισκεπτόταν συχνά.
Το 1935 μετατράπηκε σε γυναικεία Μονή.
Η φρουριακή όψι που διατηρεί είναι ήδη από τον 17ο αιώνα, έχει τετράγωνη κάτοψι και περιβάλλεται από ψηλά κτήρια κελλιών, με πυργίσκους, πολεμίστρες και μικρά παράθυρα τοποθετημένα ψηλά. Ο τριώροφος οχυρός πύργος στο κέντρο χρονολογείται στο 1610 ενώ δίπλα του, στο ψηλότερο επίπεδο, είναι κτισμένο το Καθολικό, που χρονολογείται στο 1808. Πρόκειται γιά τρίκλιτη Βασιλική Εκκλησία, αφιερωμένη εις την Κοίμησι της Θεοτόκου, στον Άγιο Διονύσιο και στον Άγιο Χαράλαμπο!
Αξιόλογα είναι το ξυλόγλυπτο Τέμπλο (του 1814), και η επαργυρωμένη Εικόνα της Παναγίας της Χρυσολεοντίσσης, που λέγεται ότι χρονολογείται από τον 15ο ή 16ο αιώνα!
Το Μοναστήρι της Παναγίας Χρυσολεοντίσσης πανηγυρίζει
εις τας 15 Αυγούστου εκάστου έτους!!!
Ευχαριστούμε τον αγαπητό Γεώργιο Λ. γιά τις όμορφες αυτές φωτογραφίες.
Οι φωτογραφίες ελήφθησαν τον Σεπτέμβριο του 2025.
